تعاريف
كتابداران كاركناني حرفه اي هستند كه به گزينش، فراهم آوري، سازماندهي و اشاعه ي اطلاعات و مديريت خدمات كتابخانه مي پردازند.
كتابداران خط مشي ها وخدمات لازم براي تامين نيازهاي كاربران خدمات اطلاع رساني و كتابخانه را به وجود مي آورند. اين خط مشي ها و خدمات از جمله عبارتند از توسعه ي مجموعه، سازماندهي منابع، ارائه ي مشاوره و كمك به كاربران در بازيابي اطلاعات و ايجاد سيستم هايي كه برا ي تامين دسترسي كارآمد به اطلاعات و به منابع كتابخانه طراحي شده اند. وظيفه ي كتابدار، توجه به امر مديريت، برنامه ريزي، تدوين و به كارگيري خط مشي ها نيز هست. كتابدار به طراحي، برنامه ريزي، سازماندهي، اجرا، مديريت و ارزيابي
خدمات و سيستم هاي كتابداري و اطلاع رساني مي پردازد. اين كارها مستلزم اقداماتي از قبيل موارد زير است:
- تحليل نيازهاي جامعه ي زير پوشش كتابخانه به اطلاعات و منابع اطلاعاتي
- پاسخگويي به درخواست هاي اطلاعاتي و مرجع
- كمك به خدمتگيران در استفاده از اطلاعات ومنابع كتابخانه
- بودجه بندي
- ايجاد و نگهداري پايگاههاي اطلاعاتي مربوط به نيازهاي كتابخانه
- طراحي مناسب ترين سيستم ها و خدمات كتابداري و اطلاع رساني براي بر آوردن آن نيازها
- طراحي سيستم هاي كنترل گردش كتاب
- تدوين و اجراي خط مشي هايي براي ارائه ي خدمات
- ابداع سيستم ها و شيوه هايي براي فراهم آوري منابع كتابخانه
- اداره و هدايت سيستم هاي كتابداري و اطلاع رساني
- فهرستنويسي و رده بندي بنيادي منابع كتابخانه
- ترويج ]و تبليغ [ خدمات كتابخانه
- بررسي، ارزيابي، جرح وتعديل خدمات كتابداري و اطلاع رساني با توجه به ميزان پاسخگويي آنها به نيازهاي خدمتگيران و همخواني آنها با معيارهاي كنترل كيفي
- گزينش اطلاعات براي برآوردن نيازهاي خدمتگيران
- گزينش، ارزيابي، مديريت و آموزش كاركنان
- برنامه ريزي راهبردي
تكنيسين هاي كتابخانه كاركنان نيمه حرفه اي هستند كه كتابداران را در ارائه ي خدمات كتابداري و اطلاع رساني پشتيباني مي كنند.
تاكيد اصلي كار تكيسين هاي كتابخانه، عمليات و نگهداري يا كنترل سيستم هاي موجود مي باشد، كه سيستم هاي فراهم آوري، دسترسي، سازماندهي، گردش مواد، و مراقبت از مواد كتابخانه را شامل مي شوند. در سطوح بالاتر، تكنيسين كتابخانه ممكن است مسئول عمليات يك كتابخانه ي كوچك تحت نظارت عمومي يك كتابدار، يا مدير يك بخش از يك كتابخانه ي بزرگ باشد.
كتابداران و تكنيسين ها وظايف متفاوتي در كتابخانه برعهده دارند. كار كتابداران حول محور مديريت، هدايت و تدوين و اجراي خط مشي ها مي گردد، وظايف تكنيسين هاي كتابخانه عمدتا عملياتي است.
كمك كتابداران كاركنان پشتيباني هستند و نيازي به داشتن صلاحيت هاي رسمي كتابداري ندارند. وظايف كمك كتابداران نوعا عبارتند از كارهاي معمول گردش مواد و امورعملياتي كتابخانه مثل قفسه چيني، فرآوري نهايي، ورود داده ها، بايگاني ، امور منشيگري و رسيدگي به كارهاي غير تخصصي. ماهيت كار كتابخانه ي عمومي، مستلزم مهارت هاي سطح بالاي بين شخصي و ارتباطي است.
گزاره هاي موضوعي
سطح بندي، ويژگي ها و تركيب مهارتي كاركنان، عوامل عمده اي هستند كه بر مناسبت و كيفيت كار يك كتابخانه موثرند. اگر كاركنان كتابخانه ي عمومي داراي آموزش هاي رسمي كتابداري و تجربه هاي گوناگون باشند، بيش ترين آمادگي براي برنامه ريزي واداره ي كيفي ترين خدمات كتابخانه اي با ارائه ي يك استاندارد منسجم ويكدست در خدمات، در عين رعايت با صرفه ترين ساختار را دارند. تعداد و تركيب كاركنان، متاثر از چند متغير مختلف است. اين متغيرها شامل عواملي مثل تعدادشعبه هاي كتابخانه و/يا كتابخانه هاي سيار و تنوع در تراكم جمعيتي مي باشند.
استاندارد ها
سطح سرانه ي پيشنهادي در باره ي كاركنان
تعداد و تركيب كاركنان متاثر از چندين عامل و بسته به متغيرهاي گونانگون است. استانداردهاي زير، رهنمودهاي عامي را در سطوح سرانه ي كاركنان ارائه مي دهند.
- به ازاي هر 3000 نفر ]از كاربران كتابخانه [ بايد يك كارمند تمام وقت، براي ارائه ي سطح مناسبي از خدمات، استخدام شود.
- به ازاي هر 10000نفر ]از كاربران كتابخانه [ يا كسري ازآن، يكي از كارمندان تمام وقت بايد كتابدار باشد.
سطوح كاركنان، ويژگي ها و تركيب مهارتي آنان عوامل عمده اي هستند كه بر مناسبت و كيفيت خدمات كتابخانه اثر مي گذارند.
سنجيدن با كتابخانه هاي هم اندازه ]وهمسان[ و باويژگي هاي مر تبط، مبنايي براي محاسبه ي سطوح كاركنان و دفاع از اين سطح بندي به دست خواهد داد.هرچند كه در نتيجه ي عوامل شخصي، افراد با ويژگي ها و تجربه ي مشابه ممكن است ظرفيت هاي متفاوتي داشته باشند، اما اگر كاركنان كتابخانه داراي آموزش رسمي كتابداري و تجربه هاي گوناگون باشند، بيش ترين آمادگي براي برنامه ريزي واداره ي كيفي ترين خدمات كتابخانه اي وارائه ي يك استاندارد منسجم و يكدست در خدمات، در عين رعايت با صرفه ترين ساختار را خواهند داشت .
انتخاب شده از كتاب : رهنمودها و استاندارد هاي كتابخانه هاي عمومي كوئينزلند/ شوراي كتابخانه هاي كوئينزلند و انجمن كتابداران عموميارشد ( كوئينزلند)؛ترجمه : علي حسين قاسمي .-تهران :ديبزش، 1381.